Rehber
Turbo Nasıl Çalışır? Turbo Şarjın Parçaları ve Görevi
Turbo şarj nasıl çalışır, hangi parçalardan oluşur? Türbin, kompresör, CHRA kartuş, wastegate ve intercooler'ın görevlerini sade bir dille anlattık.
Yazan: Turbo Ülkem Teknik Ekibi ·
Kısa cevap
Turbo şarj, egzozdan çıkan gazın enerjisiyle türbin çarkını döndürür; aynı mile bağlı kompresör çarkı da dışarıdan aldığı havayı sıkıştırarak motora gönderir. Motora daha fazla hava girdiği için daha fazla yakıt yakılabilir ve aynı motor hacminden daha yüksek güç ve tork elde edilir.
Turbonun temel çalışma prensibi
Motorun egzoz gazı normalde doğrudan dışarı atılır. Turbo bu gazı önce türbin gövdesinden geçirir. Gaz, türbin çarkını dakikada 100.000 devrin üzerinde döndürür. Türbin çarkıyla aynı mil üzerindeki kompresör çarkı da emme tarafında havayı sıkıştırır ve motora basınçlı hava gönderir.
Türbin tarafı
Türbin gövdesi ve türbin çarkı egzoz tarafında, 700-900 °C'ye varan sıcaklıklarda çalışır. Bu nedenle türbin çarkı ısıya dayanıklı özel alaşımlardan üretilir. Türbin gövdesindeki çatlaklar genellikle aşırı ısınma ve ani soğumadan kaynaklanır.
Kompresör tarafı
Kompresör çarkı alüminyumdan yapılır ve hava filtresinden gelen havayı sıkıştırır. Hava filtresi yırtık veya kirliyse toz ve küçük parçacıklar kompresör kanatlarını aşındırır ya da kırar.
CHRA kartuş (orta gövde)
Türbin ve kompresör çarkını taşıyan mil, yataklar, keçeler ve yağ kanallarının bulunduğu orta gövdeye CHRA kartuş denir. Turbonun kalbidir; yağla yağlanır ve çoğu modelde motor soğutma suyuyla da soğutulur. Turbo arızalarının büyük kısmı bu bölümde başlar.
Wastegate ve değişken geometri
Turbonun aşırı basınç üretmemesi gerekir. Wastegate (atık kapısı), egzoz gazının bir kısmını türbini atlatarak dışarı verir. Değişken geometrili turbolarda ise türbin girişindeki kanatçıklar açılıp kapanarak hem düşük devirde hızlı tepki hem yüksek devirde kontrollü basınç sağlar.
Intercooler'ın görevi
Sıkıştırılan hava ısınır; sıcak havanın yoğunluğu düşüktür. Intercooler, turbodan çıkan havayı motora girmeden önce soğutarak yoğunluğunu artırır. Böylece verim yükselir ve motor sıcaklığı kontrol altında kalır.
Turbonun ömrünü belirleyen şey
Turbo doğru yağlandığı, temiz hava aldığı ve aşırı ısınmadığı sürece motor kadar uzun ömürlü olabilir. Arızaların neredeyse tamamı yağ, hava veya ısı sorunlarından kaynaklanır. Bu yüzden turbo tamirinde arızanın kök nedenini bulmak, parçayı değiştirmek kadar önemlidir.